euskal-herriko-izaki-magikoak

 

 

Vist qu’ai picat lo tèxte de mon intervencion e que m’engarça d’en far un résumit, lo prepausi aquí dejos (ai botat un fum de titols de seccions per facilitar la lectura). Ai reportada tanben la part magèr de la discussion a la fin.

 

Estandards de lengas e poders socio-politics

.

Vòli tornar uèi sus la quaestio vexata de l’estandardizacion, en partent de las paginas de Blanchet sul sicut dins son libre dedicat a la « glotofobia »[1] (veire aquí lo compte rendut de la sesilha passada, e doas intervencions sul blog Mescladis e còps de gula : combatre la glotofobia e Calife à la place du calife ?).

Mas en primièr una definicion de çò qu'es un estandard fa mestièr. La qu'es totjorn citada es la de Fergusson : "estandardizacion es lo procès que pòrta una varietat de lenga a èsser acceptada dins la comunautà de paraula coma noma supradialectale - la forma "melhora" de lenga - avalorada sus los dialectes regionals e socials, amai se aquels podon èsser estimats apropriats a d'unes domenis". Caldrà veser se aquesta ierarquia es immutabla o pas.

 

Blanchet : critica de l’estandardizacion

Blanchet fa una analisi exclusivament negativa de l’estandardizacion e de la normalizacion lingüisticas, coma de biaisses per la presa de poder o l’afortiment del poder d’una elita, dins un rapòrt de dominacion suls autres locutors, que lors parlars vernaculars, lor lenga doncas es criticada e forçadament desvalorizada, inferiorizada e minorizada per la quite imposicion d’un estandard, d’una nòrma. La nòrma pòt pas que transformar la variacion en deviacion, en deviança, se i a d’ora en dabant una bona lenga, i a tanben una o maites marridas lengas o marrits biaisses de parlar o desparlar la lenga. Per aquò, l’estandard fa pas que renforçar « la representacion negativa que los locutors espontaneus an de lors parlars familièrs » (p. 103). E aqueste procès es lo de l’imposicion per una partida de la societat, una elita sociala, d’una dominacion simbolica sul demai de la societat « l’elaboracion de las lengas estandards » son de « procediments d’exclusion sociopolitica » (titol d’un capitol, p. 91).

Bourdieu e Boltanski : fetichime de la lenga

Aquesta analisi ven subretot de Bourdieu. Dins un article famos escrit amb Boltanski « Le fétichisme de la langue », publicat en 1975, se pòt legir : « L’efèit de la dominacion simbolica se vei jamai tant plan que quora s’abalís. L’accession d’una lenga, fins alara dominada, a l’estatut de lenga oficiala, es a dire politicament e culturalament legitima, investida d’una mèna d’autoritat intrinsèca coma expression autorizada de l’autoritat, a plan segur coma efèit, coma zo podèm veire al moment ont de países fins alara colonizats arrivan a l’independéncia, de legitimar los detentors d’aquesta lenga a s’apropriar las posicions de poder e las gratificacions materialas corelativas (doncas a exclaure los que tiravan lor posicion dominanta d’autras competéncias lingüisticas) ».[2]

Los efèits pervèrs del (relatiu) poder institucional de l’occitan

Es pas la pena d’insistir sul fach que sèm pas nosautres dins aquesta situacion, tant s’en manca ! Mas cal pr’aquò constatar qu’avèm una legitimat indirecta, vist que la lenga que portam, deja per son nom, gaudís d’una reconeissença, non pas certa oficiala, mas institucionala (amai se demora socialament contestada per fòrça monde, qu'an de còps que i a de posicions institucionalas fòrtas coma Blanchet, ensenhaire a l’universitat) : los tèxtes oficials reconeisson que i a quicòm que se sona « occitan », que s’ensenha jos aqueste nom (i a doncas una reconeissença de l’occitan per l’institucion escolara) e que s’escriu tanben jos aqueste nom segond un còde grafic mai o mens omogenèu. E aquò balha un pichon poder a los que parlan, ensenhan e escrivon l’occitan, evidentament pas sus los que parlan francés, mas sus los que lor lenga es pas reconeguda per d’occitanistas coma « bon occitan » (perque subretot seriá tròp francezada, tròp paura, etc.) e que sovent se reconeisson pas e son pas reconeguts dins la societat locala e nacionala coma parlant l’occitan, mas lo « patés », amb tot çò qu’aquò pòt aver de pejoratiu e d’inferiorizant. Aquò zo podèm pas negar e cal reconeitre qu’es la quita existéncia d’una superioritat simbolica, perque oficializada per l’ensenhament, etc., de çò que se ditz occitan, que produsís la reaccion d’identificacion de la lenga vernaculara coma non occitana, amai se los occitanistas fan d’aquesta lenga vernaculara la referéncia e de còps que i a lo quite model del quite occitan. Aquò es lo fenomene plan conegut e analizat dempuèi longtemps (Robert Lafont per exemple parlava deja de « dissociacion ») que pòrta, per exemple, d’ex-calandrons de la primièra generacion a diferenciar çò qu’an apres coma occitan del patés[3] o encara que pòt explicar qu’un neofite dels cors d’occitan qu’aviá apresa la lenga pichon pel campestre posca dire : « nos autres disiam trefla mas en occitan se ditz trefuèlh ».

Bourdieu : estandard e poder simbolic

Plan segur, la situacion descrita per Bourdieu dins lo tròç citat es diferenta : es la situacion d’aprèp una revolucion nacionala capitada vista, disèm, sul model europenc del sègle dètz-e-nòu (perque sabem plan qu’aquesta revolucion lingüistica es pas gès automatica aprèp la naissença d’un estat nacion : un fum d’Estats descolonizats an causit la lenga del colonisaire coma lenga oficiala). Per Bourdieu, coma l’escriu dins Langatge e poder simbolic, totis los nacionalismes son « condamnats, a reprodusir, un còp trionfants, lo procès d’unificacion que ne denonciavan los efeits »[4]. Dins aquel libre, l’estandardizacion se pòt pas desseparar de l'espelida e del desvelopament de l’Estat nacion europenc modern (enfin caldriá puslèu dire francés !). Fa a la lesta un pichon resumit istoric, simplista e discutabla sus mai d’un punt) del procès d’estandarzacion del francés e de la desvalorizacion concomitanta dels dialectes en França. Vos citi la conclusion d’aqueste rampel istoric : « es doncas solament quora apareisson los usatges e las fonccions ineditas que la constitucion d’una nacion implica, grop completament abstract e fondat sul dreit, que venon indipensables la lenga estandard, impersonala e anonima tant coma los usatges officials que dèu servir, e, del mème còp, lo trabalh de normalizacion dels produches dels habitus lingüistics »[5]. L’estandardizacion lingüistica, per Bourdieu, coma per Blanchet que lo seguís, es una aisina necessaria de l’Estat nacion modern, que pòt pas que crear çò que Bourdieu sona un mercat lingüistic unificat amb sa ierarquia dels parlats, naturalizada e doncas ges contestada, e son òrdre pròpre ; una ierarquia e un òrdre pr’aquò que son à l’encòp lo rebat e l’expression de las inegalitats socialas. Insistisson l’un e l’autre sul fach que l’estandardizacion linguistica es lo fruch de l’exercici del poder de l’Estat nacion, mas integrada e incorporada, assimilada pels locutors que cambian d’un biais esponanèu, dins las novèlas condicions, d’habitus lingüistic (ensajan d’escondre lor accent quora parlan dins un administracion, de pas ensenhar lo patés als enfants, etc. e an de bonas rasons, a l’encòp socialas, economicas, simbolicas per aquò far). E Bourdieu afortís que pòt pas simplament explicar la constrencha dirècte del poder politic e de sas institucions (lo dreit e l’escòla en primièr) : « se pòt pas solament imputar los progrèsses de la lenga oficiala a l’eficacitat dirècta de las contrenchas juridicas o quasi juridicas (que podon impausar, pel melhor, l’aquisicion, mas non pas l’utilisacion generalizada e, del mème còp, la reproduccion autonoma, de la lenga legitima). Tota dominacion simbolica supausa de la part de los que la subisson una forma de complicitat qu’es pas ni somission passiva a una constrencha exteriora, ni adesion liura a de valors »[6]. Lo monde que parlan o parlavan lors dialècte son actius dins la legitimacion, assimilacion e transmission de l’estandard francés, mas son pas per aquò liures de zo pas far, per de rasons socialas e economicas (se un vòl ganhar sa crosta dèu parlar francés), mas tanben perque per una bona part an quitament pas consciença de far çò que fan, causisson pas, mas son actius e volontaris. Es per aquò que parla de cambiament dins « l’habitus » lingüistic.

Dominacion, egemonia e (in)consciénça lingüistica

Aquesta insisténcia sus la manca de consciéncia e doncas de contròtle e de recuol critic dels actors (e dels actors-locutors plan segur) es quicòm de central dins la sociologia de Bourdieu, amai de problematic. Perque se i a de patejaires que se fan l’expression sens distància de l’ideologia lingüistica dominanta, n’i a un fum que te dison que la disparicion del patés es domatge, amai fòrça domatge, mas qu’es una fatalitat del « progrès », de la « modernitat », etc. e que doncas i a pas res a far. Es pas tant una manca de consciéncia que lo constat, fals plan segur dins l’absolut (las causas porián èsser diferentas), mas verai relativament a la situacion presenta (la conjonctura), e la manca concreta d’alternativa, sociala, culturala, e benlèu tanben la manca d’espleches argumentatius disponibles per poder se dire que lo patés poriá èsser una lenga, tan plan coma lo francés (los luòcs comuns afortisson exactament lo contrari).

Cal tener compte tanben del desir de reconeissença simbolica, perfièchament legitime : òm vòl mostrar qu’òm pòt mestrejar la lenga del mèstre, la lenga dels mossurs, mas aquò empacha pas, dins maites cases, un jutjament positiu, o almens ambivalent sul patés, lenga aimada, lenga dels sentiments, etc. que confòrta, d’un biais, l’ideologia lingüistica dominanta, mas d’un autre, la questiona, perque mòstra que se pòt aimar quicòm que, per l'ideologia dominanta, es pas aimable ; se podon trobar de qualitats a çò qu’es desqualificat. E doncas, se pòt pas dire que i aja pas de consciéncia lingüistica e cap de trabalh critic, mas aqueste trabalh es contrench, limitat e embarrat dins una situacion de dominacion ideologica e subretot d’ « egemonia », al sens de Gamsci, que Blanchet torna prene, per remandar an aquesta partida prigonda de dominacion non percebuda, interiorizada e acceptada. Mas l’egemonia es pas jamai acabada, pas jamai clavada, i a totjorn de falhas, de contradiccions denonciadas per lo quite monde que la patís, si que non, i aurà pas mejan de la criticar e de la cambiar.

Estandard e Estat nacion

Per Blanchet legeire de Bourdieu, l’estandardizacion lingüistica es quicòm doncas de prigondament negatiu : l’imposicion e l’incoporacion, d’un poder de dominacion, un poder de naut en bas, qu’es en primièr, lo poder de l’Estat nacion. Tota mèna d’estandardizacion lingüistica seriá nacionalista o cripto-nacionalista per definicion : vaquí un argument que va dins lo sens, plan segur, de la reduccion dels moviments d’identitat lingüistica e culturala al nacionalisme o al criptonacionalisme.

Antiquitat de l’estandardizacion per l’escrit

La primièra remarca que farai es que la produccion d’estandards al sens larg, tant per la lenga parlada que per e amb la lenga escricha, a pas esperat l’Estat nacion de l’epòca moderna per existir. Bourdieu fa l’impassa totala sus la longa istòria de la gramatica e mai generalament sus l’istòria de l’escritura e de sa transmission. Sens aver benlèu la rigor de l’estandardizacion moderna, se pòt almens dire, çò me sembla, que totas las lengas escrichas, e del sol fach que son escrichas, se son fargadas d’estandards mai o mens elaborats e mai o mens constrenhents. Se poriá benlèu dire que l’escritura es pas jamai solament la codificacion del parlat, es totjorn, en mai d’aquò, moviment d’estandardization perque destinat a un public totjorn mai larg que lo que se pòt tocar amb la paraula.

Comunicacion orala e estandard

Mas dins la quita paraula, quora se vòl parlar a un public larg que trespassa las estrechas limitas del vernacular local, me sembla que sèm sul camin cap a un estandard. Se crean d’un biais espontanèu de varietats de lengas per escambiar mai o mens lenh, que son de germes d’estandards : caldriá estudiar (benlèu es estat fach) cossí per exemple parlan, dins de zònas ont la variacion s’encontra – coma en Occitania un còp èra – a cada vilatge e ont i a pas de segonda lenga veiculara, los fierejaires, los sauta-en-bancas, los presicaires itinerants, etc.

Estandards sens Estats

Aquò vòl pas dire que l’estandard aja pas d’usatges e d’enjòcs de poder en general e de poder politics en particulièr. Mas vòli avançar l’idèia que l’estandardizacion es pas cap l’invencion de l’Estat nacion. Amai dins l’Europa moderna avèm de contra exemples e pensi en particulièr a l’italian que foguèt una lenga estandardizada (se ditz tòscan, mas se pòt pas confondre amb lo tòscan amai s’es a basa de parlats tòscan) de sègles abans la constitucion de l’Estat nacion Italian[7]. Me sembla tanben que, per una bona part la lenga dels trobadors èra tanben una lenga estandardizada, un estandard dels leterats que se parlava, o almens se cantava e s'escriviá, dins una zòna fòrça vasta. S’aquò es la vertat alara non solament se pòt pas far de l’estandardizacion una aisina nascuda amb e per l’Estat moderne, mas la se pòt pas tanpauc considerar coma principalament, fondamentalament, un mejan de dominacion entre las mans dels poders politics.

Lengas sens estandard, a "l’estat pratic" (encara Bourdieu)

Quora ditz que i a pas besonh d’estandard per comunicar (dins la comunicacion i a espontaneament adaptacion mutuala). Aquò rai ! Per de millenaris las lengas èran pas estandardizadas e lo monde se comprenian… Bourdieu dins lo mème libre afortís que las lengas sens estandardizacion (çò ditz sens « objectivacion dins l’escritura » e subretot sens « codificacion quasi juridica […] corelativa de la constitucion d’una lenga oficiala »), « existisson pas qu’a l’estat pratic, es a dire jos la forma d’habitus lingüistics al mens parcialament orquestrats[8] e de produccions oralas d’aquestes habitus : mentre que se demanda pas a la lenga que d’assegurar un minimum d’intercompreneson dins los encontres (de tot biais fòrça rares) entre vilatges vesins o entre regions, es pas question d’erigir tal parlar coma norma de l’autre »[9]. Aquesta vision, çò me sembla dèu èsser un pauc corregida : los encontres son pas tant rares e lo monde, contrariament a çò que se ditz, plan sovent, bolegan e, de còps que i a, sens èssers letrats, coneisson maitas lengas e dialectes apres justament al contacte. Vesi que Bourdieu coneís pas la teoria de Seguy sus la diferenciacion dialectala de proximitat que renforça las identitats localas, perque aquò li fariá mestièr[10].

Almens caldriá destriar doas situacions : la diferenciacion dialectala locala quora existís, en defòra d’aquestas variacions, una lenga veiculara de referéncia e quora aquesta lenga veiculara existís pas. Caldriá veser tanben çò que se passa quora de condicions istoricas e politicas fan encontrar e viure amassa de populacions que parlan a priori de varietats de lengas diferentas mas vesinas : aquí se poriá benlèu trobar quicòm coma una mena d’estandardizacion espontanea. Benlèu que tot aquò es estat estudiat e cal desencusar mon ignorància !

Estandard, escritura e ensenhament

Mas vertat es que podèm dire que l’estandardizacion tant coma la coneissèm es intrinsecament ligada a l’escritura e a l’ensenhament, que son d’institucions socialas josmessas als poders d’Estat, disèm al poder politic en plaça (imperial, reial, republican), vertat, mas produsidas e reprodusidas d’un biais espontanèu pels actors. S’escrivi, vòli èsser compres del mai grand nombre de legeires de la lenga (Blanchet evidentament escriu dins un francés estandard) ; se ensenhi, es a dire se fau de l’ensenhament de la lenga una activitat separada, vòli ensenhar una varietat de lenga la mens estrecha, la mai duberta, e me cal me balhar de règlas, foguèsson arbitrarias… En mai d’aquò s’ensenha totjorn dins l’encastre d’una comunautat d’ensenhament amb d’autras ensenhaires, e soi constrench d’articular mon ensenhament a lo dels autres (es una constrencha sociala e culturala de fons, comunicacionala abans d’èsser una constrencha institucionala). E plan segur cal dire que l’estandard pòt èsser mai o mens sople, mai o mens dubert a las diferéncias, mai o mens « polinomic » (al sens de Marcellesi) o almens « pluricentric » (al sens de Sumien), per tener compte lo mai possible de las variantas.

Per un estandard autogestit : la polinomia còrsa

A la fin de son libre, Blanchet parla d’autogestion dins la pratica del model polinomic, còrse mai que mai. Podi vas jutjar, perque i soi pas anat veser. Mas en teoria l’estandardizacion podriá èsser autogestida. Vesi pas cap aquí de contradiccion. Lo problema es pas l’estandardizacion de per se. Çò que Marcellesi sona « apròcha polinomica », dins sa dimension programatica, que Blanchet presenta coma « glotopolitica autogestionaria » me sembla tot simplament una mena d’estandadizacion a minima ; es pas lo simple enregistrament de totas las variacions, perque aquò, tot simplament, se pòt pas. Ai legit un article fòrça interessant de Pascal Ottavi sus l’ensenhament en Còrsa amb lo metòde polinomic entremièj d’una enquesta sus d’ensenhaires del còrse e, çò ditz, a una excepcion prèp, « l’ensemble dels participants tendon a utilizar de formas mixtas mai o mens sistematicas, dins l’encastre d’una pratica dialectala que demora malgrat tot identifiabla »[11]. Aquestes professors, per lor quita pratica d’ensenhaires, e lor cultura lingüistica còrsa que trespassa forçadament lor canton, s’ai plan compres, son en camin cap a un estandard, o melhor, son a fargar d’estandards amb lors escolans, sens cap de repression o d’exclusion a priori de las diferéncias. A legir aqueste article, la pratica de la polinomia pòrta de fach – aquò es mon analisi – a l’establiment progressiu d’estandards, amai foguèsson localisats, almens per los besonhs e las necessitats de l’ensenhament. E aqueste estandard, se se fa, vendrà d’en bas e non pas d’una academia còrsa.

Es per son quite refus, a priori, de tota mena d’estandard, çò me sembla, que Blanchet es tant cort sus las alternativas concrètas possiblas al regne de la glotofobia. Avèm besonh per aquò de pensar l’estandardizacion d’un biais neutre, sens idolatria e sens diabolizacion ; pòt èsser una aisina vertadièrament democratica tant coma lo contrari, depend de cossí es fargada, per quals e amb quala tòca.

Lo cas basc : batua e vernacular

Mas demora qu’a rason suls efèits fòrça negatius de l’imposicion d’un estandard d’en naut, per exemple del professor suls enfants, dins lo mespretz de las varietats parladas (patés, vernacular, dialècte..). Ai retengut a prepaus una frasa del libre de Fraj : « M’escasèt de reculhir le testimoniatge dolorós de locutors eretièrs corregits per de joves missi dominici mandats pel campèstre per i espandir la Bona Paraula lingüistica » (Quin occitan per deman). Aquesta patologia es plan documentada tanben endacòm mai. Per exemple, ai legit un libre excellent sus la revitalizacion del basc a Usurbil, escrit per una cercaira americana, Jacqueline Urla (Reclaiming basque, language, nation and cultural activism, Reno et Las Vegas, University of Nevada Press, 2012), que se soven d’un professor de basc que li balhava de corses dins las annadas 80 e que se metiá en colèra, coma Fraj, contra sos cò-nacionals en Hegoalde que aprenian lo batua (lo basc estandard) a l’escòla, « then went home and corrected the colloquial forms of their parents or grandparents ». Soi segur que d’observacions vesinas se faguèron tanben en Bretanha, en Catalonha e endacòm mai. Mas justament, Urla mòstra que l’estandard escrit batua, elaborat per l’Academia de lenga basca a partir de 1968, se presentava coma una estandardizacion de la lenga escrita e non pas orala ; aquesta academia a totjorn dich que lo batua èra pas fach per prene la plaça de la lenga parlada. Ajèt tot parièr d’efeits negatius de desvalorizacion de la lenga dialectala populara. D’ensenhaires, los escolans, e los quites locutors natius (que trobavan çà que la lo batua artificial e frech) jutjavan que lo batua èra mai correcte que la lenga vernaculara : disián per exemple a prepaus de las fòrma  que son dieferentas en batua : « hola esan beharda » (« es aital que se deuriá dire ») : (p. 94).. Mas Urla analisa tanben l’importanta revalorizacion dels « dialèctes » e de las variantas localas dempuèi las annadas Nonantas ; una presa de consciéncia del fach que lo chuc e la sang de la lenga venon de las variantas, eretadas o novèlas : es aital que de ràdios e de revistas trabalhan a valorizar la foramas dialectalas, non pas tant contre qu’a costat del batua. Pertant, dins lo mème temps, lo batua es vengut quicòm d’ordinari, de normal, perque tot simplament s’es espandís, es la lenga magèr dels media, de generacion d’enfants son estats escolarizats en batua e se pòt pas mai veire coma un basc de farlabica, coma foguèt lo cas a la debuta pel monde que lo criticavan.

La dominacion de l’estandard es pas un mal sens medecina

Se pòt clavar amb Susan Gal, una autra nòrd-americana, qu’estudís lo procès de formacion dels estandards lingüistics en Euròpa tota dins l’encastre del modèl de l’Estat-nacion. Vertat que, malurosament, sèm pas encara sortits d’aqueste modèl. Gal escriu en efèit que cada creacion d’un estandard crea tanben de formas estigmatizadas demèst las formas parladas dels quites locutors que deurián èsser avaloradas dins lors praticas lingüisticas mercés a l’establiment d’aquel quite estandard : « contrary to the common sense view, standardization creates not uniformity, but more (and hierarchical) heterogeneity »[12]. Es l’ironia negativa de l’estandard, mas pòt èsser corregida dins lo proces de reabilitacion dialectica de las fòrmas vernacularas, dins l’encastre d’accions performativas de democracia lingüisticas e culturala. Almens es çò que me sembla mostrar J. Urla dins son libre sul País-Basc.

Discussion

Joan Sibille : pren l’exemple de la kòïnè lingüistica grèca al sègle IVen abans Crist s’es facha en defòra d’una imposicion dirècta per un poder : i a pas que, benlèu, l’egemonia intellectuala d’Atèna. Encara que la kòïnè es pas lo dialècte classic d’Atèna, escafa de particularitats del parlat d’Atèna.

A prepaus de las evolucions espontanèas de lengas parladas pròchas cap a un estandard, Sibille remarca que l’araba magrebin parlat en França es fòrça mens diferenciat que lo parlat d’origina. Se crea una mèna de convergéncia ; per exemple un Maroquin e un Tunisian parlan entre eles quicòm d’intermediari. Mas en general, l’araba magrebin parlat en França conserva pas totas las diferéncias dialectalas dels parlats d’origina, perque lo contèxte es lo de monde d’originas diversas que comunican entre eles.

Joèla Ginestet : L’acceleracion de la comunicacion amb la radiò e los desplaçaments an balhat un ritme de comunicacion qu’es mai rapide tanben, e que pòrta a l’estandardizacion d’un biais espontanèu e sens passar per l’escrit.

Joan Sibille : L’estandardizacion, amai se i a pas una academia que farge un estandard, se fa per la necessitat de la comunicacion.

Sibille torna tanben sus la la nocion de lenga polinomica. Foguèt elaborada per Marcellesi perque a moment donat lo moviment còrse, mai que mai nacionalista, capitèt pas a fargar un estandard. Marcellesi (qu’èra pr’aquò comunista e pas nacionalista) farguèt, aquèla nocion. I ajèt convergéncia entre los besonhs del moviment nacionalista e aquesta teoria que foguèt aital promoguda e adoptada. Mas se vei, a la radio per exemple, que i a un estandard còrse qu’es a se fargar. Los còrses que mestrejan pas lo dialecte e que se tornan apropriar la lenga, lo fan a travers una forma qu’es, de fach, un estandard.

Joèla Ginestet : aquò es un punt positiu de l’estandardizacion : facilita fòrça la reapropriacion de la lenga.

Matias Gibert, enfin clau sul procediment de Blanchet : tot son discors de Blanchet, fin finala, es fondat sus un a priori arbitrari : per el, es illegitime e impensable que la lenga occitana siá utilizada dins la societat coma una lenga normala. Tot aquò es jos-entendut, e lo demai es una construccion ideologica per lo justificar, per de que, se l’occitan foguèt usat coma una lenga normala, la nòrma (un occitan pluricentric) va apareisser de per èla, de per l’usatge. I a una volontat de daissar la lenga dins son canton, dins un espaci de minoritat e aquò empacha qu’una nòrma se faga de per ela.

 



[1] Philippe Blanchet, Discriminations : combattre la glottophobie, Textuel, 2016, p. 91 sq, mas aquelas paginas se trapan deja dins : « Standardisation linguistique, glottophobie et prise de pouvoir », Cahiers de linguistique, Langues et pouvoirs, 2015.

[2] « L’effet de la domination symbolique ne se voit jamais aussi bien que lorsqu’elle s’abolit. L’accès d’une langue jusque là dominée au statut de langue officielle, c’est-à-dire politiquement et culturellement légitime, investie d’une sorte d’autorité intrinsèque en tant qu’instrument d’expression autorisé de l’autorité, a bien sûr pour effet, comme on le voit au moment où des pays jusque là colonisés accèdent à l’indépendance, de légitimer les détenteurs de cette langue à s’approprier les positions de pouvoir et les gratifications matérielles corrélatives (donc à en exclure ceux qui devaient leur position dominante à d’autres compétences linguistiques).

[3] Veire Henri Boyer (sous la direction de), De L’école occitane à l’enseignement public : vécu et représentations sociolinguistiques Une enquête auprès d’un groupe d’ex-calandrons, L’Harmattan, 2005. Mon compte rendut sus Mescladis.

[4] Langage et pouvoir symbolique, p. 72.

[5] « C’est donc seulement lorsque apparaissent les usages et les fonctions inédits qu’implique la constitution de la nation, groupe tout à fait abstrait et fondé sur le droit, que deviennent indispensable la langue standard, impersonnnelle et anonyme comme les usages officiels qu’elle doit servir, et, du même coup, le travail de normalisation des produits des habitus linguistiques », Langue et pouvoir symbolique, p. 74.

[6] On ne peut « imputer les progrès de la langue officielle à l’efficacité directe de contraintes juridiques ou quasi-juridiques (qui peuvent imposer, au mieux, l’acquisition mais non l’utilisation géné ralisée et, du même coup, la repro- duction autonome, de la langue légitime). Toute domination symbolique suppose de la part de ceux qui la subissent une forme de complicité qui n’est ni soumission passive, ni adhésion libre à des valeurs », Langue et pouvoir symbolique, p. 78.

[7] Jean Sibille dins la discussion far remarcar que foguèt un pauc la mèma causa per l’alemand.

[8] « orquestrats » : cossí ? « parcialament » : es a dire ?

[9] Langue et pouvoir symbolique, p. 72.

[10] Jean Séguy, « La relation entre la distance spatiale et la distance lexicale », Revue de linguistique romane, n° 139-140, juil.-déc. 1971, pp. 335-3. Puèi aprigondida per Daniel Fabre, Jacques Lacroix, et RobertLafont, « Perspectives en ethnolinguistique occitane », Ethnologie française, 1/1/1973, Vol. 3, Issue 3/4, p. 253-264. Fabre insistís sus la tension interna en tota lenga teorizada per Saussure : « intercourse » (nécessité de communiquer) e esperit de cloquièr : volontat de se singularisar (lenga coma emblème du groupe).

[11] Ottavi Pascal, « Langue corse et polynomie. Retour sur un processus langagier dans l'enseignement secondaire », Cahiers de sociolinguistique, 1/2010 (n° 15), p. 87-96.

URL : http://www.cairn.info/revue-cahiers-de-sociolinguistique-2010-1-page-87.htm

[12] Susan Gal, « Contradictions of Standard Language in Europe: Implications for the Study of Practices and Publics », Social Anthropology 14, no. 2, 2006 (p. 163–181), p. 171.